حقوق عمومی

((مادها ))

مقدمه:

قبل از هر چيز بايد متذكر اين مي شويم كه مادها نخستين قومي بودند كه در ايران تشكيل حكومت داده اند قبل از اين هيچ نشانه اي از وجود هر نوع حكومتي حتي در معني حداقلي آن در دست نيست.

حقوق عمومي كهپيوند نا گسستني با دولت دارد و به نظر من هسته شكل گيري رشته حقوق عمومي است. در ايران با تشكيل حكومت مادها توسط دياكو پي ريزي شد.

((امپراطوري مادها))

هرودوت مي گويد:دياكو چنان آوازه اي در حس داد خواهي داشت كه ابتدا روستايي كه در آن زندگي مي كردند و سپس همه ي افراد قبيله اش براي رفع دعواهايش به او مراجعه مي كردندو چون قدرت خويش را دريافت شايعه درفكند كه به خاطر باز ماندن از زندگي خصوصي خود نمي تواند تمام اوقاتش را در داوري ميان افراد صرف كند از اين رو از كار داوري كناره گرفت و به دنبال اين كناره گيري بار ديگر بي نظمي آغاز گرديد آنگاه مادها بر اين شدند كه شاهي براي خود برگزينند و ديااكو را بر اين مقام گماشتند.

اين خلاصه ي كوتاهي از تجربه ي شكل گيري نخستين دولت در ايران به نام دولت ماد بود {ايران و تمدن ايراني –كلمان هوار:حسين انوشه صحفه33}

مادها همراه پارس ها نخستين اقوامي بودند كه جامعه ايران را تشكيل دادند تاريخ دقيق سكونت آنها كه از چه زماني بوده در دست نيست اما اين را مي دانيم كه مادها نخستين دلت متحد (متمركز)را ايجاد كرده اند.

نخستين اقدام ديااكو پس انتخاب شدن به عنوان شاه فراهم كردن كردن نگهباناني براي خود و سپس ساختن پايتخت بود وي بدين منظور همدان كه يونانيان كه آن را اكباتان مي نامند برگزيد.هگمتانه به معني جاي اجتماع مي باشد و ظاهرا"اشاره به اين دارد كه طوايف مادي كه در گذشته پراكنده بودند به گونه اي متراكم در آنجا گرد آمدند .اين شهر بر روي تپه اي قرار دارد{در مشرق همدان كنوني}.همدان هفت ديوار تودرتو داشت كه ديوارهاي دروني به سبب مشرف  بر ديوارهاي بيروني بودند به اين صورت كه دروني ترين ديوار از ديگر ديوارها بلندتر بود.{باستان شناسي و تاريخ هنردوران پارسي ومادي ويليام كاليكان مترجم گودرز اسعد بختيار صحفه 24 به بعد}ديااكو بعد از انتخاب شدن به عنوان شاه به تقليد از حكومت آشور قوانيني را براي اداره محل سكونت خود و شيوه حكمراني ايجاد كرد او خود مستقيما"دعاوي را حل مي كرد و راي صادر مي كرد .

                             (1)

در اين دوره قوانين و آداب و رسوم ثبات زيادي داشت به طوري كه بعدها اين ثبات به صورت ضرب المثل درآمده بوده :مگر قانون ماد است كه تغييرناپذير است{تاريخ ايران باستان صحفه 175جلد اول}بعدها بنا به يكي از منابع                        {تاريخ ماد وياكونف ،ترجمه كريم كشاورزصحفه300به بعد} ديااكو جهت ايجاد ترس و احترام در نزد مردم به تقليد از پادشاه آشور تشريفاتي وضع كرد تا دسترسي به پادشاه استوار شود و هركسي نمي توانست با پادشاه رودررو شود. ديااكو در مدت 53سال حكومت پادشاهي مجال آن را داشت كه قبايل ماد را از پراكندگي به سوي اتحاد ببرد.

پس از ديااكو ديوكس فرورتيش فرزندش به تخت شاهي نشست. مادها آشوريان را نيز از بين بردندو خود مادها توسط كورش هخامنشي سقوط كردند.{تاريخ ماد دياكو نونف ترجمه كريم كشاورز از صحفه 300به بعد}

ويژگي هاي دولت وتمدن ماد(تاريخ كش زرتشت جلد2ترجمه همايون صنعتي زاده صحفه 32)

از نظر نام وعنوان ،اين درست است كه شاهنشاهي بزرگ ماد دوراني طولاني نپاييد و جاي خود را به شاهنشاهي هخامنشي سپرده،ولي نكته ي بسيار مهم آنكه شاهنشاهي هخامنشي چيزي جزء تداوم دولت وتمدن مادي نبود.همان اقوام وهمان مردم،روندي را كه برگزيده بودند با پوياييورشد بيشتر تدوام بخشيدند ودر پهنه اي بسيار وسيع ،آن را تا پايه ي بزرگ ترين شاهنشاهي شناخته شده جهان ،اعتبار بخشيدند.

عمده ترين ويژگي دولت ماد را مي توان در توفيق ساماندهي و ايجاد دولتي بزرگ از مجموعه دولت ها و اتحاديه هاي طايفه اي مستقلي دانست كه با وجود همساني ها و نزديكي ها و پيوندهاي چشمگير فرهنگي،تا آن زمان در يك واحد با هم پيوند سياسي –سازماني نيافته بودند.

وجود جنگ قدرت ميان دولت هاي ياد شده،هيچ گاه به عنوان درگيري ((دولت – ملت))هاي مختلف شناخته نشده و از تمامي آنها،به عنوان دولت هايي كه هر بخشي از سرزمين ايران بزرگ و مردم آن رادر برداشته اند يادشده است.

ينابراين،پايه گذاري دولت بزرگ ماد را بايد به عنوان مهم ترين رويداد در تاريخ ايران به شمارآورد.رويدادي كهموجب گرديد تا نخستين دولت بر پايه ي((وحدت ملي))اقوام مختلف ساكن فلات ايران با مشتركات و پيوند هاي فرهنگي،استقرار يابد.

بر اساس چنان شرايطي بود كه دولت ماد امكان آن را يافت تا در كار ايجاد سازماني گسترده و دقيق و متكي بر نهادهاي قدرتمند در زمينه هاي سياسي،اقتصادي،نظامي توفيق يابد و با الهام از ساختار كل جامعه . باورهاي مردم،اصول و قوانين بسياري براي ايجاد نظم و استقرار عدالت و تنظيم روابط اجتماعي در ابعاد مختلف،پايه ريزي كند.آنچه دولت ماد پايه گذارد،در سده هاي مختلف پس از آن نيز همچنان مورد پذيرش و پابرجا ماند.

دياكونوف با توجه به سنگ نبشته ي داريوش بزرگ در بيستون،نشان مي دهد كه نه تنها سازمان دولتي، بلكه سازمان اجتماعي پارس نيز زير نفوذ شديد نظامات مادي ها بوده است. عمده ترين ويژگي ‍دوران را مي توان به چگونگي فرهنگ و (2)

تمدن آن مربوط دانست .فرهنگ و تمدني توانا و پويا و با هويت كه تبلور سير فرهنگي چند هزار ساله ي فلات را        مي توان در آن شاهد بود.فرهنگ و تمدني منسجم و توانا كه در عين در بر گفتن تمامي پاره فرهنگ هاي منسوب به دولت هاي مختلف مستقر در فلات(پيش از استقرار پادشاهي ماد)در مجموع بيان كننده ي ساختار پيكري يگانه بود و توانست تا پايان دوران هخامنشي،به راه خود ادامه دهد.

  ساختار اجتماعي مادها بدون شك پدر سالارانه بوده .در امور قضايي و حقيقي و امورديني مغٌها نفوذ زيادي داشته است.حكومت ماد متمركز بوده چرا كه قبل از آن هيچ حكومتي نبوده و اقدام پراكنده اي وجود داشته است.

از لحاظ شيوه اداره و سازمان اداره ي مادها  تحت تاثير آشوريان بودند ايالات هاي به نام ((ساتراپ))داشتند.

اين درست است كه شاهنشاهي بزرگ بزرگ ماد دوراني طولاني نپايد و جاي خودرا به شاهنشاهي هخامنشي داد ولي نكته بسيار مهم آنكه شاهنشاهي هخامنشي چيزي جز تداوم دولت ماد وتمدن مادي نبود.

عمده ترين ويژگي دولت ماد را مي توان در توفيق ساماندهي و ايجاد دولتي بزرگ از مجموعه دولتها و اتحاديه هاي طايفه اي مستقل دانست كه با وجود همساني و نزديكي پيوند هاي چشمگيرفرهنگي تا آن در يك واحد با هم پيوند سياسي و سازماني نيافته بودند.وجود جنگ قدرت ميان دولتهاي ياد شده هيچ گاه به عنوان درگيري دولت - ملت شناخته نشده و از تمامي آنها به عنوان دولتهايي كه هر يك بخشي از سرزمين ايران در بر داشته اند ياد شده است.

بنابراين پايه گذاري دولت بزرگ ماد را بايد به عنوان مهمترين رويداد در تاريخ ايران به شمار آورد رويدادي كه موجب گرديد تا نخستين دولت بر پايه ي ((وحدت ملي))اقوام مختلف ساكن فلات ايران با مشتركات و پيوندهاي فرهنگي استقرار يابد.

بر اساس چنين شرايطي بود كه دولت ماد امكان آن را يافت تا ايجاد سازماني گسترده و قدرتمند در زمينه سياسي ،اقتصادي،نظامي توفيق يابد.

آنچه دولت ماد پايه  گذارد در سدهاي مختلف پس از آن نيزهمچنان مورد پذيرش و پابرجاماند.ديااكوبا توجه به سنگ نپشتوهاي داريوش بزرگ در بيستون نشان مي دهد نه تنها سازماني دولتي بلكه سازمان اجتماعي پارس را تحت نفوذشديد قرار داده است.

آشوريها كه در آسيا پانصد سال حكومت كردند اولين مردمي كه سر از اطاعت آنها پيچيدند مادها بودند و خود را از قيد آنها رهانيدند {تاريخ امپراطوري هخامنشي ترجمه مهدي سمسار ،انتشارات زرياب صحفه 93 به بعد}

در زندگي اجتماعي پادشاهي مادها كه از ويژگي اجتماعي آنها بود رياست عشبره معمولا" سالمندترين عضو خاندان بود

(3)

اقوام مادي براي حفاظت از خود به دژهايي پناه مي بردند و هنگام  بروز خطر براي تصميم گيري شورايي از بزرگان به نام هنجمن تشكيل مي دادند و روساي خاندان رفته رفته به صورت اشراف در آمدند و طبقه حاكم شدند{تاريخ ايران باستان :حسين پيرنيا صحفه 160}

ايران باستان جلد اول حسن پرنيا

هردوت  شاهان مادها را 4دسته دانسته و موافق نوشته دو اين دولت 701-758قبل از ميلاد تاسيس شد و 150 سال دوام داشته ولي ستزياس جدول طولي از اسامي شاهان ماد داده و بر اساس اين جدول مدت دولت ماد دو برابر مدت مذكور بوده تاريخ دولت ماد بر حسب نوشته هاي هردوت اين است:

ديو كس پسر فرااورتس دهقاني مانند ساير مادها بود اين شخصيت به سبب عدالت خواهي طرف رجوع عامه شد.

تمدن ماد:

تشكيلات سياسي ماديها قبل از تاسيس دولت بزرگ ماد ملوك الطوائفي بوده و هركدام از طوايف مادي زندگي سياسي و معشيتي مستقلي داشته اند بعد از تشكيل دولت ماد اقتدار در شخص شاه كه به اصطلاح دوره ي هخامنشي شاه بزرگ بود جمع شده اند و از قدرتت امرار محلي كاست ولي تصور نمي رود كه امراي محلي به كلي از بين رفته باشند چه بعد از دولت ماد هم مي بينيم بعضي ايالات و ولايات ايران امراي خود را حفظ كردند و حكومت در خانواده آنها موروثي شد.

عده طبقات در عهود خيلي قديم دور بوده:طبقه جنگها ،طبقه بزرگران و شبانان در قرون بعد طبقه روحانيون و كسبه به‌ آن ازوده شد در دوره مادي يقينا"اين 4طبقه وجود داشته زيرا در اينكه مٌغها يكي از طوايف ماد طبقه روحانيون را تشكيل داده شكي نيست بايد گفت كه مذهب مٌغها مذهب رسمي مادها بوده ،مذهب مٌغها دقيقا" شناخته شده نيست محقيقنيي عقيده دارند كه زرتشت خواسته اصطلاحاتي بكند مٌغها مذهب را با سحر و جادوآلوده بوده اند زبانها مادها معلوم نيست قبلا تصور بر اين بود كه زبان آنها كه نسخه دوم كتيبه بيستون داريوش اول به زبان مادي بوده ولي اكنون معلوم است كه زبان آنها عيلا مي بوده.دارسن تتر زبان كردي كنوني را مشتق از زبان مادري مادي مي دارند. ماديها براي اولين بار تسلط مردمان سامي نژاد را در آسياي غربي متزلزل كرده و شالوده برتري آريانهاي ايراني را در مشرق قديم ريختند و دولت هخامنشي كاري كه مادها شروع كردند ادامه داد.

روزگاران ايران :دكتر عبدالحسين زرين كوب صحفه 31

نام اين طايفه (ماد)اولين بار در الوام آشوري به دست آمده

مديريت در ايران باستان :غلامرضا جوادي صحفه 40

ساختار جامعه ايراني در اين دوران 1-خانواده 2-كلان 3-قبيله4-استان يا كشور5-ملت يا قوم و با پيشرفتآنان جامعه به

(4)

چندين طبقه تقسيم شد.1-امير 2- نجبا 3-آزادان مالك زمين 4-بردگان

تركيب نژادي ماد لااقل بخش غربي آن از لوبيان و گوتيان تشكيل مي شود. ساختار اجتماعي ماد در قرن 8ق.م دوره انتقال جوامع بدوي به دوره برده داري بود.و اين دوره اتحاديه اي از قبايل دوره قديم بود و هيچ گاه واحد متشكلي     نبوده اند .علايم نخستين تقسيم مهم و اجتماعي كار، تقسيم كار ميان قبايل شبان وزارع پديد آمده بود فراواني تصاوير دام بزرگ شاخدار نشان از اهميت دامداري در اين دوران را دارد.

مادها مردم آسيايي نژاد بوده اند كه احتمالا" در قرن 10ق.م به تدريج به كردستان و آذربايجان كنوني مهاجرت كرده اند .قبايل ماد جدا از هم مي زيستند و تنها در موقع جنگ متحد بودند،پدريس خانواده بود.

سرزمين ماد شامل از سمت شمال به رود ارس و قلل ابرز و از مشرق به صحراي شوره زار دشت كوير و از مغرب و جنوب به سلسله جال زاگرس محدود بود.

شكل گيري حكومت ماد ؟داوري دياكو ميان قبايل ماد بود

تشكيلات نظامي ماد:تا قبل از تحولاتي كه هوخشتره پادشاه ماد در سازمان بندي سپاه به وجود آورد ارتش ماد يك ارتش چريكي بود و از قبايل و طوايف ماد تشكيل مي شد و در پايان قرن 6 ق.م ارتش هنوز از مردم جدا نبود و اصطلاح باستاني لشكر و مردم هم معني بود. در زمان هوخشتره كه 22 سال حكومت كرد ارتش بافن محاصره قلعه ها آشنا شد و شاه ماد ارتش جدايي از مردم كه آموزش ديده و فن تير اندازي در حال سوار به موفقيت چشم گيردست يافتند. ارتش هوخشتره دودسته 1-سواره نظام 2-پياده نظام بودند.

تشكيلات سياسي ماده به وجود آمدن حكومت متمركز حادثه اي بسيار مهم بود كه عناصري ايراني از نژاد هندو اروپايي تشكيل شده بود.

مادها دستگاه نظامات و اداري كه هنوز با مركزيت كامل فاصله زياد داشت .دراين دوره برده داري نسبتا"تعديل شد.هسته اصلي پادشاهي ماد همان سرزمين ماد بود جايي كه بعدها هخامنشيان شهربان يا شهرستان يا ساتراپ نشين ماد را تشكيل دادند سازمان اداره ي ماد احتمالا"نوع كامل شده دستگاه نظام آشور و آرتور بود و بعدها پارس ها از آن تقليد كرد.                                  

اختيارات شهربان پارسي در راس دستگاه اداري و دادگستري مالي بود در قلمرو خود به جمع آوريلشكر مي پرداخت كه با رئيس ايالات آشور شباهت دانست مقام ساتراپ يا شهرباني در ماد موجود داشت كه تحت سيطره شاه بودندو در برخي جاها كه ايالات امراي خود را حفظ كرده بودند در فرمان شاه بودند .

(5)

اطلاعات ما از تشكيلات و درباره ماد به دليل فقدان مدارك بسيار كم است مي دانيم تشكيلات نظامي در زمان هوخشتره منظم بوده و ترتيبات اداري در باره اشور را فرا گرفتند .سازمان شهرباني تحت عنوان خشتره پان             / كه ساتراپ يوناني از اين كلمه است.

تاريخ ايران باستان

ريچارد نلسون خراي :مسعود رجب نيا

قبيله اين دوره بورسها-پارتا كفها – سترو خاتها-اريزانتها –بوديها و مٌغها

آرياي ها و مادها:دكتر اردشير فرادايان

شاهان ماد پس از دياكو صحفه 144

آرباكيس-28سال سلطنت

ماتوداكس -50سال

سوسارمس-28سال

ارتي كابس-50سال

آربي يانيس-22سال

ارتايس-40سال

ارتي نيس -22سال

اس تي براس- 40سال

اسپنداس -25سال

اس تي كاس -35سال

(6)